Εστιάζοντας στον άνθρωπο
Το καλοκαίρι του 2015, ξεκίνησα την δράση "Σακίδια πλάτης για τους πρόσφυγες", μέσω του Facebook. Ο λόγος που με οδήγησε σε αυτό, ήταν η συνειδητοποίηση ότι δεν υπήρχε κεντρικός σχεδιασμός για την αντιμετώπιση της προσφυγικής ροής. Μέχρι εκείνη τη στιγμή, περίμενα ότι θα ανακοινωθεί ένας, έστω και υποτυπώδης μηχανισμός. Αποδείχθηκε, ότι δεν υπήρχε σχεδιασμός, όχι μόνο για τους πρόσφυγες, αλλά πιθανά και για οποιoδήποτε έκτακτο γεγονός θα μπορούσε να πλήξει τη χώρα.
Σε τοπικό επίπεδο, οι υπηρεσίες λειτούργησαν επιφανειακά έως και αδιάφορα,ενώ η κυβέρνηση φάνηκε απροετοίμαστη και στρατηγικά άτολμη. Αντίθετα, οι πολίτες -αν και άργησαν να ανταποκριθούν- αντέδρασαν έντονα και ιδιαίτερα φορτισμένοι συναισθηματικά. Ως αποτέλεσμα, σύντομα, συσσωρεύτηκαν τεράστιες ποσότητες τροφίμων, ρούχων, ειδών υγιεινής και πλήθος άλλων αντικειμένων.Καθημερινοί άνθρωποι, χωρίς βασικές οδηγίες διαχείρισης, ανέλαβαν την ανακούφιση των προσφύγων, υπερβαίνοντας τις δυνάμεις τους και όχι πάντα με το ποθητό αποτέλεσμα.
Στις εκκλήσεις για ρουχισμό -με δεδομένο ότι προέρχομαι από τον κλάδο του ενδύματος- αναρωτιόμουν, πως και ποιοι θα διαχειριστούν το ανομοιογενές υλικό που θα προκύψει.Είναι γνωστό ότι σε ακραίες συνθήκες, η ανεπάρκεια ένδυσης αποτελεί δυνητική αιτία θανάτου. Παρόλα αυτά, παραγνωρίζεται και θεωρείται λανθασμένα ένα απλό πρόβλημα, διαχειρίσιμο από οποιονδήποτε. Θεωρώ ότι θα ήταν εύλογη η προσέγγιση των επιμελητηρίων και ανάλογων φορέων του κλάδου. Σε άλλους τομείς βλέπουμε να γίνονται εκκλήσεις για ειδικούς, όχι όμως και σε αυτόν της ένδυσης…
Είναι αναμενόμενο λοιπόν, μετά το κάλεσμα για προσφορές σε ρουχισμό, να ακολουθεί ο «εφιάλτης» της διαλογής, της αποθήκευσης και της διανομής. Οι άνθρωποι που δεν έχουν γνώση του αντικειμένου ταλαιπωρούνται, προσπαθώντας να ταξινομήσουν, να συσκευάσουν και ναδιανέμουν τεράστιες ποσότητες ρούχων. Συχνά, γίνεται διαλογή 2, 3 ή και περισσότερες φορές στο ίδιο υλικό, το οποίο τελικά μπορεί να παραμείνει σε κάποια αποθήκη.
Στην πρόσφατη εμπειρία, η έλλειψη συντονισμού των ομάδων βοήθειας, η απουσία υποδομών, αλλά και το άγχος των ίδιων των προσφύγων, δεν επέτρεψαν τηνκάλυψη των αναγκών, με αποτέλεσμα την απογοητευτική εικόνα,ακατάλληλα ντυμένων και ξυπόλητων ανθρώπων στο κρύο. Μεγάλες ποσότητες ρούχων καταστράφηκαν –βράχηκαν, λερώθηκαν, έπιασαν ψύλλους κλπ.- ή συνεχίζουν να παραμένουν αποθηκευμένες σε ακατάλληλους χώρους. Επιπλέον,μεγάλος όγκος του υλικού που συγκεντρώθηκε, δεν είναι άμεσα αξιοποιήσιμος.
Κατά την πολύμηνη εμπλοκή μου στην εν λόγω προσπάθεια, κατέγραψα ως αξιοσημείωτα,ορισμένασυμπεράσματα σχετικά με τις συνήθειες και τις γνώσεις του κόσμου γύρω από την ένδυση. Για παράδειγμα στα εσώρουχα,φάνηκε ότι έχει υποτιμηθεί η χρησιμότητα της φανελίτσας με τιράντα –η οποία είναι σημαντική μόνωση- και προτιμώνται τα γνωστά κοντομάνικα Τ-shirt. Ένα άλλο σημαντικό ζήτημα είναι οι κάλτσες. Πολλοί φορείς παρότρυναν τον κόσμο να αγοράσει συνθετικές κάλτσες- ενώ καταλληλότερες είναι οι βαμβακερές, μάλλινες ή οι μπαμπού- με το επιχείρημα ότι τις προτιμούν οι αθλητές που έχουν αυξημένες ανάγκες. Στην προκειμένη περίπτωση, αγνοήθηκε ότι οι αθλητές έχουν την πολυτέλεια να αλλάξουν ανά πάσα στιγμή και δεν πεζοπορούν χωρίς δεύτερη αλλαξιά, βρεγμένοι στο κρύο... Επίσης, μαζεύτηκαν μεγάλες ποσότητες μεταχειρισμένων καλτσών, οι οποίες είναι ένα από τα δυσκολότερα είδη για διαλογή. Μια σακούλα κάλτσες μπορεί να απασχολήσει 2-3 άτομα μια ολόκληρη ημέρα και τελικά να κριθούν κατάλληλα 15-20 ζευγάρια, ενώ η αξία ενός καινούργιου ζευγαριού είναι μόλις 50 λεπτά!
Γενικότερα, και πέρα από τα εξειδικευμένα ζητήματα, η έλλειψη συντονισμού οδήγησε σεάσκοπες αποστολές υλικού,διενέξεις και ανταγωνισμό μεταξύ δράσεων ή ομάδων, ακόμη και στον τρόπο παροχή βοήθειας. Οι εθελοντές και οι αλληλέγγυοι δαιμονοποιήθηκαν, οξύνθηκε η πόλωση με τις ΜΚΟ και τους χορηγούς,μειώνοντας συχνά τη σπουδαιότητα και την αποτελεσματικότητα τής γενναιόδωρης, συνολικά, προσφοράς του κόσμου.
Παράλληλα, σε ένα άλλο επίπεδο, διοργανώθηκαν ομάδες τεχνολογικού προσανατολισμού και αντίστοιχα workshops. Όπως το hackathlonστο Coho, η διοργάνωση στις FutureLibrariesκ.α.,όπου συζητήθηκαν προτάσεις και δημιουργήθηκαν εφαρμογές ή πλατφόρμες για διαδικτυακή χρήση, οι οποίες όμως δεν βρήκαν γόνιμο έδαφος ώστε να χρησιμοποιηθούν ευρύτερα.
Η ύπαρξη ενός ολοκληρωμένου σχεδίου αντιμετώπισης κρίσεων και ο απαραίτητος συντονισμός, θα μπορούσαν να έχουν αμβλύνει ή και εξαλείψει πολλά από τα παραπάνω,αξιοποιώντας κατάλληλα τους διαθέσιμους πόρους.
Η δική μου πρόταση προσανατολίζεται στη δημιουργία μιας ομάδας διαβούλευσης, η οποίαθα μπορούσε σταδιακά να εκπονήσει έναν οδηγό ανθρωπιστικών πρώτων βοηθειών.Ο οδηγός θα παρέχεισυμβουλές και θα προτείνει λύσεις με την απαραίτητη τεχνογνωσία και με επίκεντρο τον άνθρωπο. Είναι προσβολή για τον πολιτισμό μας να αντιμετωπίζονται οι άνθρωποι ως μάζες ήως αριθμοί.
Είναι απαραίτητο να υποστηρίξουμε ενέργειες αυτοοργάνωσης, η οποία αποτελεί βασική προϋπόθεσηγια την επιστροφήτου ατόμου στην –όποια- κανονικότητα.
Κλείνοντας, αξίζει να σημειωθεί, ότι περίπου το 1/5 των προσφορών είναι ακατάλληλο για τις συνθήκες που βιώνουν οι πρόσφυγες. Το υλικό αυτό διοχετεύεται προς άλλες ευπαθείς ομάδες, σε συνεργασία με φορείς βοήθειας απόρων, οικογενειών που βρίσκονται σε ανάγκη κλπ.
Το προσφυγικό λοιπόν, στάθηκε αφορμή να δημιουργηθεί ένα δίκτυο αλληλεγγύης και προσφοράς. Είναι ευκαιρία να το ισχυροποιήσουμε, ώστεσταδιακά να ωφελήσει τοπικά αλλά και συνολικά την κοινωνία μας.
(από την ομιλία στην εκδήλωση του ΔΙΚΤΥΟΥ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ ΔΗΜΟΚΡΑΤΩΝ," Η Ελλάδα και η Ευρώπη στη δίνη του προσφυγικού", 16 Μαρτίου 2016)
* Αραβέλλα Σαλονικίδου
Σχεδιάστρια Μόδας, Σύμβουλος Γ’ Δημοτικής Κοινότητας
Διοργανωτής/συντονιστής της δράσης «Σακίδια Προσφύγων»
